آیا می دانستید؟

قحطی‌بزرگ‌ایران_۱۹۱۷‌تا‌۱۹۱۹ میلادی‌

این قحطی مقارن بود‌ با جنگ جهانی اول‌.  در آن ‌دوران‌ بخش‌هایی از ایران توسط نیروهای روسی و انگلیسی اشغال شد.

این قحطی مقارن بود‌ با جنگ جهانی اول‌.

در آن ‌دوران‌ بخش‌هایی از ایران توسط نیروهای روسی و انگلیسی اشغال شد.
البته قحطی، تنها عامل مرگ‌و‌میر‌ ایرانیان در آن دوران نبود.
آنفلوآنزای اسپانیایی، مالاریا در جهان اپیدمیک‌ شده بود. و ایران هم در این رهگذر از آن دو بیماری مهلک در امان نمانده بود.اعتیاد فراگیر به تریاک نیز نرخ غیرعادی مرگ و میر را در ایران بسیار بالا برده بود. اما، شاید بزرگترین عامل این فاجعه بزرگ احتکار و محترکین باشند. و بزرگترین‌ ایشان احمد‌شاه‌قاجار‌ بود‌.
همانی که،وقتی مشیرالدوله صدراعظم نیک‌نفس وی، وقتی به او پیشنهاد می‌دهد‌،
گندم را به ایرانیان بفروشد. پاسخ می‌دهد:
هرکس پول بیشتری بدهد، گندم را به او خواهد فروخت. قشون انگلیس هم که‌ پول بیشتری داشت، بیشترین گندم محترکین را خریداری کرد‌. تا گرسنگان بیشتری به خاک بیفتند‌.
اما‌ در مورد تعداد قربانیان این فاجعه بزرگ، ارقام متفاوتی ذکر شده است. از یک میلیون نفر تا بیش از هشت میلیون نفر.
محمدقلی مجد، مورخ ایرانی در کتاب:
*قحطی بزرگ و نسل کشی ایرانیان در‌ آن‌ دوران*
تعداد قربانیان را‌ بیش از هشت میلیون نفر تخمین‌ زده است. مجد جمعیت ایران را در زمان آغاز جنگ، ۱۸ تا ۲۰ میلیون نفر تخمین زده و مدعی است که حداقل ۴۰ درصد از مردم ایران در اثر قحطی و بیماری‌های ناشی از جنگ جهانی اول تلف شده‌اند.
اما‌ سال‌ها پیش از محمدقلی مجد، احمد کسروی در آثار خودش مطرح کرده بود که مصائب ناشی از جنگ جهانی اول، یک‌سوم جمعیت ایران را به کام مرگ کشاند. مابین کسروی و محمدقلی مجد، نیکی کدی مورخ آمریکایی قرار‌ دارد‌ و، در کتاب:
*ریشه‌های انقلاب ایران* این مدعا را مطرح کرده است که قحطی ناشی از جنگ جهانی اول، به مرگ یک‌چهارم مردم ایران منتهی شد.
البته نیکی کدی اشاره‌ای نکرده است که جمعیت ایران در آن زمان چند میلیون‌ نفر بوده‌ است.
اغلب مورخین، آمار محمدقلی مجد را واقع‌بینانه نمی‌دانند‌. و اعتقاد‌ دارند جمعیت ایران را در زمان جنگ ۱۰ میلیون نفر بوده‌ است. اما مورخان منتقد مجد ارقام ارائه‌ شده‌ توسط وی را مستند ِبه‌ اسناد نمی‌دانند. و اعتقاد دارند،اسناد تاریخی نشان می‌دهند که جمعیت ایران در جنگ جهانی اول حدود ۱۰ میلیون نفر بوده است. و تقریباً یک میلیون نفر ایرانی در جریان قحطی و بیماری‌های ناشی از جنگ جان خود را از دست داده‌اند‌.
مورخین نامدار معاصر، اغلب با آرای محمدقلی‌مجد هم‌آوایی‌ ندارند.
عباس میلانی در کتاب *نگاهی به شاه*
می‌گوید: مجد منابعی را برگزیده است تا دیدگاه از پیش تعیین شده‌ او را تایید نماید.
یرواند آبراهامیان مورخ برجسته و استاد دانشگاه نیویورک می‌گوید:
*ما آماری در اختیار نداریم. اما یک تخمین محافظه‌کارانه این است که یک دهم جمعیت در ایران در فاصله سالهای ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ در ایران کشته شده‌اند.*
آبراهامیان شیوع آنفولانزای اسپانیایی را علت اصلی مرگ و میر در ایران دهه ۱۲۹۰ خورشیدی می‌داند. عوامل بعدی از نظر وی، بیماری وبا، خشکسالی و نهایتاً حضور نیروهای ارتش‌های عثمانی و روسیه و بریتانیا در ایران بوده است.
تورج اتابکی، استاد کرسی تاریخ اجتماعی خاورمیانه و آسیای مرکزی در دانشگاه لیدن هلند، درباره ادعای مجد (مرگ حداقل ۸ میلیون ایرانی در جریان جنگ جهانی اول)، می‌گوید: *تا پیش از محمدقلی مجد هیچ مورخی مدعی نشده بود جمعیت ایران در زمان جنگ جهانی اول ۲۰ میلیون نفر بوده و نیمی یا کمی کمتر از این ۲۰ میلیون نفر از بین رفته است. این ادعا در زمان ریاست جمهوری آقای احمدی‌نژاد جدی گرفته شد و بحث غرامت گرفتن در محکمه‌ بین‌المللی پیش کشیده شد. عده‌ای هم زیر علم و کتل آقای احمدی‌نژاد راه افتادند و بر رقم تلفات افزودند. یکی گفت ۸ میلیون نفر و دیگری گفت ۱۰ میلیون نفر.*
تورج اتابکی می‌پرسد:
*یک پژوهشگر چگونه می‌‍تواند بر اساس یک روایت تاریخ یک مملکت را بنویسد؟* منابع آقای محمدقلی مجد منحصر است به آرشیو واشنگتن. در صورتی که ما باید همه روایت‌ها را در نظر بگیریم(هرمونتیک).
اسناد انگلیسی‌ها و آمریکایی‌ها و روس‌ها را در کنار اسناد داخلی مد نظر قرار دهیم و نهایتاً روایتی بدست دهیم که یکسویه و تک‌منبعی نباشد. اسناد آرشیو واشنگتن حتماً باید مبنای تاریخ‌نگاری ما باشد ولی توجه به این اسناد نمی‌تواند ما را از در نظر گرفتن اسناد داخلی و سایر اسناد خارجی بی‌نیاز کند. در آن زمان ۷۵ درصد جمعیت ایران روستایی بود. ما از جمعیت شهرهای بزرگ ایران در آن زمان تقریبا خبر داریم. بنابراین باید بر اساس یک روش‌شناسی علمی، معلوم کنیم که آن ۷۵ درصد جمعیت روستایی ایران چند نفر بودند. اما این کار با استناد به گزارش چند دیپلمات یا سیاح آمریکایی و بدون توجه به اسناد داخلی، امکان‌پذیر نیست.*

اتابکی‌ تاکید‌ می‌کند:
*مورخ اگر به علم تاریخ‌نگاری اعتقاد داشته باشد و روش تاریخ‌نگاری را در دوران دانشگاه آموخته باشد، استناد به یک روایت یا روایاتی مجعول نمی‌تواند زمینه‌ساز تصویرپردازی از یک رویداد باشد. اگر کسی معتقد باشد که ما در جنگ جهانی اول تلفاتی داشتیم ،که واقعا هم داشتیم، باید آمار و ارقامی از جمعیت ایران پیش از شروع جنگ بدست بدهد. ما در آن زمان احصائیه نداشتیم. گزارش‌های ایالات و ولایات را اگر در کنار گزارش‌های پراکنده سیاحان بگذاریم، رقمی حدود ۱۰ میلیون نفر بدست می‌آید با ضریب خطای ده درصدی. این رقم بر اساس تطبیق داده‌های گوناگون بدست آمده است.*
اساسا ادعاهای اغراق‌آمیز
محمدقلی‌مجد در‌ دوران احمدی‌نژاد به دو جهت مورد توجه قرار گرفت. یکی برای ادعای گرفتن غرامت از انگلستان. دیگری برای کوچک شمردن فاجعه هولاکاست.
با توجه به جمعیت ۱۰‌میلیونی ایران در آن دوران، و آرا اغلب مورخان معتبر و آکادمیک می‌توان گفت:
به تخمین یک‌تا‌سه‌میلیون از جمعیت ۱۰‌میلیونی ایران بر اثر جنگ، آنفلوآنزا اسپانیایی، مالاریا، خرید گندم توسط قشون انگلیس و از همه بالاتر احتکار گندم توسط محتکران جان خود را از دست دادند.
تا‌ بزرگترین فاجعه انسانی در تاریخ ایران تا به کنون رقم بخورد‌.

#روزبه_یقینی

برچسب ها
دکمه بازگشت به بالا
بستن